Çetoyê Zêdo

Kürt tiyatro tarihinin bilinmemesi, Kürt tiyatro edebiyatında iz bırakan tiyatro metinlerinin de yok sayılmasına neden olmaktadır. Türkiye’de Kürt tiyatrosunun zorlukları tartışıldığında ilk ağızda “metinsizlikten” yakınılmaktadır. Oysa Türkiye’de Kürtçe tiyatro yapma zorluklarının en başında; resmi devlet politikası, ödeneksizlik, profesyonel oyunculuk, sahneleme ve prova yeri bulma sorunları ile teknik yetersizliklerin olduğu bir alan olarak “kaçak” bir zemin söz konusudur. Bu şartlarda Kürtçe tiyatro üretmek için çoğu zaman “yokluklara” direnmek gerekiyor. Genellikle “tek perdelik ve olabildiğince az oyuncuyla” tiyatro oyunları hazırlanıyor. Kürtçe tiyatro yapmak için şartlar en azından Türkçe tiyatro yapan “alternatif” tiyatrolardan daha “lokal” ve ayrı bir yerde varlığını sürdürmeye çalışıyor. Bu şartlar altında, “metinsizlik” vurgusunun temel sorunlardan biri olarak sunulması yanıltıcıdır. Kaldı ki var olan Kürtçe tiyatro metinlerinden bihaber olanların veya Kürtçe okur-ya...

Yazar/metin merkezli Batı tiyatrosunun Kürt dilindeki ilk örneği, 1919’da Evdirehîm Rehmî Hekarî’yle başlaması, teatral formların Kürtlerde daha öncesinde olmadığı anlamına gelmemelidir. Popüler ve kitlesel bir sanat olan tiyatro tarihsel olarak her dönemde farklı biçimlerde icra edilmiştir. Genel anlamda tiyatro sanatı; kukla, gölge oyunu, köy seyirlik oyunları, çîrokbêj (bir nevi meddah) geniş bir alanda teatral formalara sahiptir. Bu formlar, yakın kültürler ve komşu milletler arasında benzerlikler gösterebildiği gibi veya hepten özgün bir biçim olarak da var olabiliyor. Kürt tiyatrosunda: Taziye, “Sîtav” (Gölge Oyunu) ile “Bûkella” (Kukla), “Mîr Mîran” (Sahte Emir), “Kosegelî-Gaxan”, “Bûka Baranê” (Bolluk-Bereket Oyun Ritüellerinden), “Sersal” (Yeni Yıl), “Newroz” oyun ve temsilleri... Bunun yanı sıra Kürt tiyatrosuna özgü teatral anlatı biçimleri arasında sayılabilecek “dengbêjî” ile “çîrokbêjî” gibi ulusal formlara da sahiptir. Kürt tiyatrosunun geçmişine ve bugününe baktığımı...

Yılı             Oyunun Adı              Yazarı                   Yönetmeni             Gösterim Yeri 1919 Memê Alan Evdirehîm Rehmî Hekarî Jîn dergisi’nin 15-16 sayılarında İstanbul’da yayınlanır. 1921 Selahaddînî Eyyûbî Necîb Heddad Erbîl Ûla Tiyatro Grubu Erbil 1923 Culekey Kolgêr Şêx Selam Şêx Selam Süleymaniye 1926 İlm û Cehil Teqiyeddîn El Lubnanî Fûad Reşîd Bekir Süleymaniye 1926 Axa û Axajin Fûad Reşîd Bekir Fûad Reşîd Bekir Süleymaniye 1926 Cûte-bira Teqiyedîn El-Lubnanî Mihemed Cewdet Süleymaniye 1926 Dayik Şêx Nûrî Şêx Salih Şêx Nûrî Şêx Salih Süleymaniye 1927 Nîron Mihemmed Lutfî Cim Fûad Reşîd Bekir Süleymaniye 1927 Julies Jesar Shakespeare “Medreseya Zanistî Oyuncuları” Süleymaniye 1928 Qelen Hakob Xazaryan ...