Çetoyê Zêdo

Li Bakurê Kurdistanê û Tirkiyeyê, di warê zanîna dîroka şanoya Kurdî de xîzaniyeke bêpîvan heye. Bêyî berhemên şanoya Kurdî, kifşkirina rabirdû û rewşa şanoyeke Kurdîstanî zelal nabe. Piraniya şanoger û lêkolînerên Kurdî,  bi awayekî giştî li ser dîroka şanoya Kurdî û berhemên wê nexebitîne an jî bala xwe nedanê. Digel vê yekê jî, di nav şanoger û wêjekaran de em pêrgî dîtin û gotinên wiha tên ku mîna metnên şanoya Kurdî tunebin tevdigerin. Bi gelemperî “geşedana şanoyê” bi metnan ve girê didin. Ji bo derfet û pêkhatinên şanoya cîhanê, serdestiya nivîskêr/metnê di sedsala 20an de cihê xwe bi “rejî/derhênanî” ve guhertiye, loma ji bo sedsala 20an navê “Serdama Derhênanî” tê gotin.  Lê dîsa jî di hebûna vê ezbera mekanîk de “tunebûna metnan” weke sedema sereke ya lawaziya şanoya Kurdî tê destnîşankirin. Ev jî tê wateyê ku piraniya xwendevan û temaşevanên şanoya Kurdî hay ji metnên di dîroka şanoya Kurdî de cih girtine tunene. Tiştê ku divê neyê jibîrkirin ev e ku metnên şanoy...

Kürt tiyatro tarihinin bilinmemesi, Kürt tiyatro edebiyatında iz bırakan tiyatro metinlerinin de yok sayılmasına neden olmaktadır. Türkiye’de Kürt tiyatrosunun zorlukları tartışıldığında ilk ağızda “metinsizlikten” yakınılmaktadır. Oysa Türkiye’de Kürtçe tiyatro yapma zorluklarının en başında; resmi devlet politikası, ödeneksizlik, profesyonel oyunculuk, sahneleme ve prova yeri bulma sorunları ile teknik yetersizliklerin olduğu bir alan olarak “kaçak” bir zemin söz konusudur. Bu şartlarda Kürtçe tiyatro üretmek için çoğu zaman “yokluklara” direnmek gerekiyor. Genellikle “tek perdelik ve olabildiğince az oyuncuyla” tiyatro oyunları hazırlanıyor. Kürtçe tiyatro yapmak için şartlar en azından Türkçe tiyatro yapan “alternatif” tiyatrolardan daha “lokal” ve ayrı bir yerde varlığını sürdürmeye çalışıyor. Bu şartlar altında, “metinsizlik” vurgusunun temel sorunlardan biri olarak sunulması yanıltıcıdır. Kaldı ki var olan Kürtçe tiyatro metinlerinden bihaber olanların veya Kürtçe okur-ya...

Yılı             Oyunun Adı              Yazarı                   Yönetmeni             Gösterim Yeri 1919 Memê Alan Evdirehîm Rehmî Hekarî Jîn dergisi’nin 15-16 sayılarında İstanbul’da yayınlanır. 1921 Selahaddînî Eyyûbî Necîb Heddad Erbîl Ûla Tiyatro Grubu Erbil 1923 Culekey Kolgêr Şêx Selam Şêx Selam Süleymaniye 1926 İlm û Cehil Teqiyeddîn El Lubnanî Fûad Reşîd Bekir Süleymaniye 1926 Axa û Axajin Fûad Reşîd Bekir Fûad Reşîd Bekir Süleymaniye 1926 Cûte-bira Teqiyedîn El-Lubnanî Mihemed Cewdet Süleymaniye 1926 Dayik Şêx Nûrî Şêx Salih Şêx Nûrî Şêx Salih Süleymaniye 1927 Nîron Mihemmed Lutfî Cim Fûad Reşîd Bekir Süleymaniye 1927 Julies Jesar Shakespeare “Medreseya Zanistî Oyuncuları” Süleymaniye 1928 Qelen Hakob Xazaryan ...