Ana içeriğe atla

Şalîkoyê Miraz “Em hemû gunehkar in” (Rojnama "Welat", 24-30 Cotmeh 1993)


(Mehmet Gemsiz) Şalîkoyê Miraz di 14.10.1993yan de, serî li navenda rojnameya me da. Me pê ra hevpeyvînekê çêkir. Hevalê me jê pirsî, wî bersivand. Niha jî em vê hevpeyvîna bi Kurdê Tiflîsê birêz Miraz re li jêrê diweşînin. Em bi hêvî ne ku dê kêr û sudekê bide we xwendevanên hêja.        

 - Birêz Şalikoyê Miraz, hûn dikarın behsa xwe bikin gelo hûn çi emel dikin di warê şanogeriyê de?                                                    
(Şalîkoyê Miraz) Ez bi xwe di warê şanogerîyê de hem wek lîstikvan, birêvebir û hem jî wek lîstîknivîs cih distînim. Min heta niha çar lîstik nivîsandine û min di heft lîstikan de, wek serlîstikvan lîstiye. Di lîstikê me yên şanoyê de temamên sîyasî, civakî, şoreşgerî û hwd. hene.      
- Gelo hûn dikarin me der barê şanogerîya Kurdên Sovyetîstanê de agahdar bikin?       
Em bi hêsanî dikarin bibêjin ku, heta niha bi awayekî modern (şano) tiyatroya Kurdî ya profesyonel nehatîye sazkirin. Ceribandin pirr hebûne. Lê hin kesek negihiyaye armanca xwe. Em dikarin bibêjin ku, fikrekî profesyonel ji bo şanogerîya Kurdî çêbûye. Ku ez li ser Kurdên Qefqasyayê bibêjim. Wextekî li Elegezê tiyatro hatibû sazkirin. Emrê wê zêde nedomiya. Li Tiflîsê di sala 1979an de tiyatroyek hate avakirin. Cerdoyê Esed ku, berî bi du mehan çû rehmetê bingeha wê danîbû. Lê bi ser neketin. Rejîsoreke me hebû, niha jî heye lê bi paş ketîye. Navê wê Zîna Evdo ye. Bi xwe Enstîtuya Şanoyê ya Rustaveli qedandîye. Tevî wê rojnamegerê me Mirazê Uzo Cewerî serkarîya wê dikirin. Ez bi xwe jî tê de bûm. Giranî li ser Yura Nabiyev ku niha di Meclîsa Neteweyî ya Kurdistanê de Kurdên Gurcîstanê temsîl dike. Tengizê Memê, Temûrê Çildergûşi, Naza Xastî û hwd. bû.                                                        
Zîna Evdo demeke kin xebêtî. Tiyatroya xebatên xwe bi serokatîya Mirazê Uzo meşand. Ev xebat 10-12 an salan domiya. Tevî hev 13 lîstik pêşkêşî gel kirin. Navê lîstikan hin ji wan: Xesû, Sinco Qîza Xwe Didê Mêr, Zarîna Çîya, Siyabend û Xecê ne.
Tiyatro di sala 1989an de çû Parîsê, lîstikên xwe pêşkêş kirin. Di pey hilweşina sîstema Yekbûna Sovyetê de derfeta me nema ku êdî em karibin xebatên xwe bimeşînin. Rewşa me pirr xerab bû. Em mecbûr man ku em xebatên tiyatroyê bidin sekinandin.   
Min di sala 1989an de Sînemaya Studyoya Kurdî saz kir. Almasta Cemşîd, Asîya Siltnova, Inga Torin, Keremê Mêraz, Binbaşê Axê, Cesimê Wezîr endamê wê bûn. Ji ber xerabûna aborîyê, me nikarîbû pirr gavê xwe bi pêş ve biavêta. Me ev da sekinandin. Li ser vî himî me tiyatroya xwe saz kir.                            
- Dema mirov bala xwe dide folklora Kurdî hin lîstikan dibînê ku, di şahî, dawet û dîlanan de tên lîstin. Gelo hûn vê yekê çawa dinirxînin, ev dikevin katagorîya lîstikên tiyatroyê?     
Na, ev ne tiyatro ne û ne jî, ji tiyatroyê re bingeh in. Tenê ew têne lîstin. Ew lîstik weziyeta tiyatroyê nakin û ew ruh jî di wan da nîn e.                                                                            
- Hûn Arsen Polat nas dikin nakin ez nizanim. Ew dibêjê ku, di folklora Kurdî de padomîm heye. Hûn ji vê  re çi dibêjin?                                                                                            
Dibe ku hebe û ji pandomîmê bêne hesibandin. Arsen Polat zanayê vî tiştî ye. Ez rind nas dikim. Ew bi xwe bi Ermenîyan re xebitîye. Xwezî ya me jî hebûya.                                          
- Niha rewşa kesên hunermend li Tiflîsê çawa ye, xebatên we didomin?             
Rewşa wan gelek xerab bûye.  Her kes bi aborîya şexsî mijûl dibe. Di vê rewşa nepak de, xebatên çandî wek tiştekî zêde tê dîtin. Rewşa me ya berê baş bû. Daxwaza me ew e ku, gel ji vê şokê zû bifilitê.                                                                                               
- We behsa rewşa nepak a li Gurcîstanê kir. Tesîra têkoşîna neteweyî ya Kurd çawan e li ser we?
Şoreşa Kurdistanê gelê me hişyar dike. Kurdên Sovyetê ji vî alîyî ve pirr guherîne. Êdî tu kes nabêjê tu êzîdî yî, misilman î, elevî yî. Em têv bi Kurdbûna xwe têne ba hev.            
- Navbera we û dewleta Gurcîstanê çawa ye?
Em bi wan ve girêdayî ne. Çi ji me bixwazin em mecbûr dimînin ku, bînin cîh, wekî daxwaza wan bikin. Ji ber ku em ne bi serê xwe ne. Li Gurcîstanê em wek hindikah(minorîte) ten dîtin. Meseleyên wan hene wek Çeçen, Abxan li du helkirina pirsên xwe ne. Niha tehdeyeke wan î mezin li ser me nîn e. Lê bi me didin fêmkirin ku, ew ne welatê me ye, axa me ye. Em bi xwe jî, jixwe vê yekê dizanin.                                                                                              
- Gelo Kurdên Gurcistanê çiqas xwedî mafên çandî û demokratîk in?                  
Serbestîyeke bi sînor heye. Bi awayekî resmî heqê me yê xwendin û nivîsandina bi Kurdî tune ye. Lê bi awayekî şexsî em dikarin bi zimanê xwe dersê bidin zarokên xwe. Mînak ger di dersxaneyekê de zarokên Kurd hebin û bixwazin bi Kurdî jî ders bibînin, dikarin ders bistînin. Ezîzê Îsko di pola 7an de dersê didê zarokên Kurmancan.                                                          
- Li ser rola(rist) ronakbîr û hunermendan hûn dixwazin ji me retiştekî bibêjin? 
Li gorî nêrîna min, em gunehekî mezin dikin. Em dijminê xwe zêde mezin dikin. Di xebatên xwe de, neyarê xwe bi awayekî didin nîşan ku, ew tirs û xofa di dilê gel de heye, hîn bêhtir dibe, em bi xebatên xwe yên bi vî rengî, bêhemdî bê jî, alîkarîya dijmin dikin. Ev çi ji bo muzîsyen, şanoger, nivîskar, hunermend û çi ji bo ronakbirên me wisa ye. Em tew xwedî guneh in. Em agahdarîyên şaş û xelet didin gel. Psîkolojiya şer li ba me tune. Divê em fikrên xwe biguherînin. Stîla xebatên xwe jî divê em bugerînin. Her wiha divê em psîkolojiya şer jî bidin ber çavên xwe. Divê em zêde nebêjin dijmin wiha bi me kir, em wiha kirin. Yanê em nebêjin wan bi me wiha kir. Em ca bibêjin me bi wan wiha kir, wiha dikin. Em moralê bidin gelê xwe. Ez dixwazim têkiliya rewşenbirên me bi hev re hebe. Em çiqas  bi hev re bixebitin têkilî deynin em ê ewqas zû bigihin serkeftinê.                                                
- Ji bo dawîanîna hevpeyvînê tiştê ku, hûn bixwazin bibêjin heye?
Daxwaza min a sereke, azadî û xweşbextiya gelê me ye. Em ji rojnameya Welat, rojnameya Gundemê û ji Navenda Çanda ya Mezopotamyayê re, serkeftin û pêşveçûnê daxwaz dikim.                                                                                                                                
Kurtejîyana Şalikoyê Miraz:                                     
Şalikoyê Miraz ê şanoger di sala 1956an de li Gurcîstanê li bajare Tiflîsê tê dinyayê. Malbata wî ji alîyê koka xwe ve ji Bakurê Kurdistanê, ji bajarê Qersê ne. Kalikê Miraz ji Ermenîstanê ji gundê Cercerisê ya kul i ser nehîyaya Axbaranê(Aragas) çûye li Tiflîsê bi cîh bûye. Miraz li ser şanoyê xwendîye û niha jî endamê Şanoya Kurdî ya Satirê û Humorê, ya bi navê Cegerxwîn e ku, di sala 1990î de li Tiflîsê hatîye damezrandin. Ew hem dilîze, lîstik dinivîse û hem jî bi rê ve dibe.              
Hevpeyvîn: Mehmet Gemsiz  


Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

Samatya Sakinlerinin Biricik Sahafı: Devrim Sahaf (Pirtûkfiroş)

Yine aynı bir Pazar günü… Bahar gelmiş kime neylemiş, herkes dışarıda, bir ben kalmışım sanırsın içerde… Sosyal medya ve akıl sır ermeyen bir telefonun varsa, bir hafta bile dışarı çıkmazsın, olur biter… Recep telefondan bildirir: “Dayika Niştiman” kitabını getirecekmiş, yanına Mustafa’yı da katmış eve gelmişler, hoş gelmişler. Onların gelmesiyle ne zamandır dışarıya çıkmadığımı anımsadım: üç günmüş... Siz de olsanız çıkmazsınız, mayısta Amed kitap fuarına yetişmesi gereken “Kürt Tiyatro Tarihi” kitabıyla uğraşınca “baharmış, Samatya sahiliymiş” unutursunuz. Abartıkça abartıyoruz haliyle; sorduklarında “mühim” adamların yaptığı gibi, “çok yoğunuz abi” modunda, iş güçle meşgul olduğumuzu söylemeyi ihmal etmiyoruz, övünmek gibi olsun bu da...  Neyse, yine her zamanki Recep’in olağan hallerinden birini yaşıyoruz; odanın içinde dağılmış makaleleri karıştırmakla meşgul, kitap kurdu Receb’e çıktıları karıştırma fırsatı tanımadan, elindeki yazıları yerine bırakmasını istedim ve ani bir “Hadi…

"Leylanok, Derî, Goristana Stêrkan..." an jî bi edebî “Yıldız Çakar”

Yıldız Çakar; berhema wê ya “Goristana Stêrkan” di sala 2004an de ji Weşanên Elmayê derdikeve. Pirtûka duyem î bi navê “Ala” 2008an li Dihokê, ji aliyê yekitiya niviskarên Dihokê vê çap dibe. Bi hevkariya Amed Tigrîs re “Ansiklopediya Amedê” dinivîse, ji aliyê Şaredariya Amedê ve di 2012an de tê weşandin. Berhama wê yên bi navê “Derî” (Helbest, 2012) û Leylanok (2014, ceribandin) di nav weşanên Avestayê derdikeve. Niha amadekariya romana xwe dike bo çapê û li ser Melayî Cizîrî dixebite… Yıldız Çakar, avakara Komeleya Nivîskarên Kurd e û li Amedê dijî. Çetoyê Zêdo: Ji kerema xwe, tu dikarî xwe bidî nasîn? Yıldız Çakar: Nasnameyek di bêrika min de ye, lê belê temsîliyeta min nake. Heta wextekê bi awayekî fermî navê min Rojan bû. Li dibistanê gotin ev nav qedexe ye û dîplome nedan min. Ji ber vê bavê min ji mecbûriyetê navê min guhert. Di rojekê de ez bûm Yildiz.  Weke ku mirov di nava du pergalan de bimîne... Bi eslê xwe ji Qerejdaxê me. Min û helbest me hev dû gelek zû nas kir. Ji ber ku…

Modern Kürt Tiyatrosunun İlk Adımları

Yazar/metin merkezli Batı tiyatrosunun Kürt dilindeki ilk örneği, 1919’da Evdirehîm Rehmî Hekarî’yle başlaması, teatral formların Kürtlerde daha öncesinde olmadığı anlamına gelmemelidir. Popüler ve kitlesel bir sanat olan tiyatro tarihsel olarak her dönemde farklı biçimlerde icra edilmiştir. Genel anlamda tiyatro sanatı; kukla, gölge oyunu, köy seyirlik oyunları, çîrokbêj (bir nevi meddah) geniş bir alanda teatral formalara sahiptir. Bu formlar, yakın kültürler ve komşu milletler arasında benzerlikler gösterebildiği gibi veya hepten özgün bir biçim olarak da var olabiliyor. Kürt tiyatrosunda: Taziye, “Sîtav” (Gölge Oyunu) ile “Bûkella” (Kukla), “Mîr Mîran” (Sahte Emir), “Kosegelî-Gaxan”, “Bûka Baranê” (Bolluk-Bereket Oyun Ritüellerinden), “Sersal” (Yeni Yıl), “Newroz” oyun ve temsilleri... Bunun yanı sıra Kürt tiyatrosuna özgü teatral anlatı biçimleri arasında sayılabilecek “dengbêjî” ile “çîrokbêjî” gibi ulusal formlara da sahiptir. Kürt tiyatrosunun geçmişine ve bugününe baktığımızda…